منو

امام سجاد (ع) در کلام معصومین

امام محمد باقر(ع) می فرماید:

پدرم حضرت سجاد (ع) نعمتی از نعم الهی را یاد نکرد مگر این که سجده آورد ، آیه ای از قرآن که در آن مسئله سجده بود قرائت نکرد مگر همراهش به سجده آمد. رنجی از او برطرف نگشت مگر اینکه به خاطر آن سجده کرد و از نماز فارغ نشد جز این که آن را به سجده پیوند داد و موفق به اصلاح اختلاف بین دو نفر نگشت مگر این...

A+ A A-

دیدگاه دکتر سيد جعفر شهيدي در ارتباط با صحیفه سجادیه

  • نوشته شده توسط مدیر سایت
  • دسته: کلام بزرگان
  • بازدید: 4919

رساله اي كه بدين نام خوانده مي شود ، يكي از چند أثر منسوب به امام سجاد علي بن الحسين7است . تا آنجاكه اين بنده تتبع كرده است قديم ترين مأخذها كه نام اين رساله درآن آمده بشرح زير است :

1-تحف العقول ، از حسن بن علي بن حسين بن شعبه حَرّاني متوفي بسال 381 هـ.ق.

2-خصال ، از ابوجعفر محمد بن علي بن حسين بابويه قمي متوفي بسال 382 هـ.ق.

3-مَنْ لايَحْضُرُهُ الْفَقيه ، از همين مؤلف

پس از اين سه مأخذ نوشته احمد بن علي بن احمد نجاشي اسدي كوفي متوفي بسال 450 هجري قمري است .

مؤلف تحف العقول اين رساله را بدون سند آورده است ، اما صدوق در خصال سند خود را چنين نويسد :

علي بن احمد بن موسي ، از محمد بن ابي عبدالله كوفي ، از جعفر بن مالك فزاري از خيران بن داهر ، از احمد بن علي بن سليمان جبلي از پدرش ، از محمد بن علي از محمد بن فضيل ، از ابوحمزه ثمالي و در من لايحضر حديث مرسل است .

 و نويسد :

در من لايحضر رساله با عبارت : (وَ حَقُّ اللهِ الْاَكْبَرُ عَلَيْكَ ...) آغاز مي شود و مقدمه اي را كه حقوق بإجمال در آن آمده است ندارد . در تحف العقول آن مقدمه موجود است . اما عبارت رساله با آنچه در خصال است اختلاف فراوان دارد :

در عبارت بسط بيشتري ديده مي شود و در مواردي كلمات مبهم ، مغشوش و يا نامفهوم است كه علت آنرا تصرف ناسخان بايد دانست .

شماره حق ها در هر دومورد كه به اجمال و تفصيل ياد شده در تحف العقول پنجاه حق است . اما در خصال و من لايحضر در تفصيل حقوق ، شماره حق ها پنجاه و يك حق است و حقي بنام حج (بين نماز و روزه) ديده مي شود . ليكن در مقدمة خصال كه حق ها به اجمال شمرده شده از حج نامي نيست .

بهر حال چون صدوق در خصال روايت رساله را مسنداً نوشته و نيز نشانه قدمت عبارت در آن آشكار است ، نويسنده ، متن خصال را براي ترجمه برگزيد و العلم عندالله . رساله حقوق بارها جداگانه نيز چاپ شده و بر آن شرح و تعليقه ها نوشته اند كه از آن جمله است :

1-رساله حقوق گردآورنده مرحوم سيد سبط الحسن لكهنوي با تعليقات . نسخه خطي آماده بچاپ . اين رساله را نويسنده در حدود سي و پنج سال پيش نزد مؤلف ديدم .

2-رساله حقوق گردآورنده عبدالهادي مختار كه با مقدمه مؤلف جزء سلسله كتاب هاي ماه بشماره 6 از جانب عبدالامير سبيتي مؤسس هيأت نشر سلسله «كتاب الشهر» در كاظمين با مقدمه سيد صادق صدر به چاپ رسيد .

3- ساله حقوق تأليف فاضل ارجمند و حقوق دان ، توفيق الفكيكي ، مقيم نجف اشرف كه هنگام توقف نويسنده در نجف به تأليف آن مشغول بود .

4-فقره هائي از اين رساله ضمن رساله اي بنام «سخنان سجاد بوسيله آقاي دكتر صاحب الزماني بسال 1326 هـ.ش در تهران چاپ و منتشر شد .»

5-ترجمه كامل رساله حقوق از روي متن خصال بقلم فاضل محترم آقاي حاج شيخ محمدباقر كمره اي .

6-رساله حقوق از مرحوم ناصري از فضلاي تهران

7-رساله حقوق از آقاي علي گل زاده غفوري

8-ترجمه رساله حقوق بوسيله دانشمند ارجمند حضرت آيت الله جنتي كه با متن تحف العقول بوسيله مؤسسه انتشارات علميه اسلامي بسال 1354 هـ.ق بچاپ رسيد .

9-ترجمه رساله حقوق از فاضل محترم آقاي حاجي سيد احمد فهري زنجاني كه با متن خصال بوسيله انتشارات علميه اسلاميه چاپ شده است .

10-  رساله حقوق ، با مقدمه اي كوتاه از انتشارات دارالتوحيد ، تهران سال 1402 هجري قمري و مطمئناً شرح ها و ترجمه هاي ديگر نيز هست كه نويسنده از آن اطلاعي ندارد .

 

اثر ديگري كه از امام سجاد در دست داريم مجموعه اي است از دعاهاي آن حضرت كه بنام صحيفه سجاديه معروف گرديده . شهرت اين اثر ، نويسنده را از هر توضيحي درباره آن بي نياز مي‌سازد .

صحيفه سجاديه كه زبُور آل محمد9و انجيل اهل بيت: لقب گرفته شامل پنجاه و چهار دعاست . تاكنون بيش از شصت شرح بر آن نوشته اند و چند بار بزبان فارسي ترجمه شده ، ناگفته نماند كه علماي شيعه برصحيفه اي كه متداول است ، استدراك ها كرده و صحيفه هاي دوم ، سوم تا هشتم را گردآورده اند .

هر چند سند صحيفه اي كه امروز در دست ماست به بهاء الشرف مي رسد و او در سده ششم هجري مي زيسته ، اما نام صحيفه سالها پيش از وي در كتاب هاي بزرگان شيعه موجود است . در فهرست كتابهاي اهدايي مرحوم مشكوة به دانشگاه تهران ، چنين آمده است :

 اين داستان (عمير بن متوكل بن هارون و ملاقات او با يحيي پسر زيد شهيد) را بسياري از گفته عمير نقل كرده اند : مانند شيخ مفيد در ارشاد و علي بن محمد خزاز در كفاية الأثر و نجاشي در رجال و شيخ طوسي در فهرست. اما اين نوشته ظاهراً بر اساسي نيست . در ارشاد نامي از صحيفه نيامده است تا به داستان عمير بن متوكل بن هارون چه رسد.گويا فهرست نويس ، مقدمه صحيفه سجاديه ،نوشته مرحوم مشكوة را در دست داشته و در نقل عبارت دچار خطا گرديده است . ترجمه آنچه در مقدمه صحيفه بقلم مرحوم مشكوة آمده چنين است :

اين (صحيفه سجاديه) دومين كتاب است در جهان اسلام پيش از آن جز قرآن كريم ، كتابي پديد نشده ...صحيفه مرجع بزرگان علما و مصنفان بوده است .

شيخ مفيد محمد بن نعمان در پايان شرح حال امام سجاد بدان اشارتي كرده و معاصر او علي بن محمد خزاز قمي بنام صحيفه وملاقات متوكل بن هارون با يحيي پسر زيد تصريح كرده است .

چنانكه مي بينيم عبارت مرحوم مشكوة در مورد مفيد (اشارت) است نه تصريح ، و در ارشاد ذيل ترجمه امام علي بن الحسين نامي از صحيفه نيست و ترجمه عبارت مفيد چنين است :

فقيهان عامه علم ها از او روايت كرده اند كه از بسياري به شمار در نمي آيد و موعظه ها و دعاها و فضائل قرآن و حلال و حرام و مغازي و ايام ضبط كرده اند كه ميان علما مشهور است مي توان گفت كلمه (دعاها) اشارت گونه اي به صحيفه است .

چنانكه مي دانيم صحيفه سجاديه به صحيفه كامله شهرت يافته است . معني كلمه كامله چيست؟ وصحيفه ديگر كه ناقص بوده كجاست؟ آيت الله نجفي مرعشي در مقدمه اي كه بر صحيفه سجاديه (چاپ شيخ محمد آخوندي) نوشته و مقدمه مرحوم مشكوة را استدراك كرده اند چنين نويسند :

سبب ملقب شدن اين صحيفه به كامله بر طبق آنچه از سيد جمال الدين كوكياني يماني شنيدم اينست كه نسخت اين صحيفه بطور ناقص در دست زيديه است و برابر نصف اين صحيفه مي‌باشد . و براي همين است كه اين صحيفه به كامله مشهور شده است .

ليكن اين تعليل نه تنها كافي نيست ، بلكه آنرا درست نمي توان شمرد ، چه لفظ كامله در سند صحيفه از گفته متوكل بن هارون كه خود يحيي بن زيد را ديده است ، مشاهده مي شود و ميگويد : أخْبَرَهُ انَّهُ مِنْ دُعاءِ أَبيهِ عِلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ مِنْ دُعاءِ الصَّحِيفَةِ الْكامِلَةِ .

و نيز متوكل مي گويد : يحيي بن زيد گفت مي خواهي ترا صحيفه اي از دعاي كامل بدهم؟

و مسلم است كه در آنوقت صحيفه اي كه امروز بنام صحيفه زيديّه مشهوراست (طبق گفته كوكباني) وجود نداشته و بر فرض وجود ، شكي نيست كه متوكل از آن بي خبر بوده است ، تا چه رسد كه از نقص آن مطلع باشد .

آنگاه در ضمن همين روايت متوكل گويد : پس از آنكه بمدينه رفتم و امام صادق(ع) را ديدم و داستان ملاقات خود را با يحيي بدو گفتم ، اجازه خواستم كه نسخه آن حضرت را با نسخه يحيي كه براي عمو زادگان خويش فرستاده بود ، مقابله كنم و پس از مقابله حرفي از يكي را مخالف ديگري نديدم ، بنابراين احتمال اينكه لفظ كامله برابر صحيفه ناقصه زيديه باشد بي مورد است . جز اينكه بگوئيم لفظ كامله در سند صحيفه از متوكل بن هارون نبوده و بهاءُالشَّرف كه در قرن ششم ميزيسته ، صحيفه خود را در مقابل صحيفه زيديه بدان ملقب ساخته و اين احتمال هم با مقام تقوي و نزاهت او پذيرفته نيست وديگر اينكه بگفته متوكل ، صحيفه امام صادق(ع) كه در دست ماست 75 باب بوده است و يازده باب آن از خاطر راوي رفته و گويد شصت و چند باب آنرا از بر دارم، در حالي كه مجموع ادعيه صحيفه 54 دعاست . پس بدين تقريب لقب يافتن اين صحيفه (بصحيفه كامله) نيز معني ندارد . در نسخه اي از صحيفه كه در شوال سال چهارصد و شانزده هجري قمري نوشته شده و در كتابخانه آستان قدس رضوي است در پشت صفحه مجلد (تا آنجا كه بخاطر دارم) لفظ كامل موجود است و سبب آنرا كامل بودن اين مجموعه از جهت دعا نوشته است .

آنچه بطور حدس در اين باره مي توانيم بگوييم (و البته حدس است و نمي توان آنرا دليل گرفت) اينكه اين مجموعه را از آن جهت كامله گفته اند كه دستوري كامل براي درخواست حاجات بنده از خداي تعالي است . در بيشتر موارد ، و درباره اغلب نيازمنديها، و چون چنين دعاها از ائمه معصومين با اين ترتيب ، صدور نيافته ، اين ادعيه در مقابل دعاهاي ائمه ديگر بكامله ملقب شده است . والله العالم.


 

 

پیوند ها

 

 

کلام بزرگان

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
قبل بعدي

سخنان ایت الله حسن زاده آملی در خصوص صحی…

سخنان ایت الله حسن زاده آملی در خصوص صحیفه سجادیه

اميد انكه در حوزه علميه صحف ادعيه  و اذكاري   كه از ائمه اطهار  صادر شده است  و بيانگر  مقامات  و مدارج  و معارج انسانند  از متون كتب درسي قرار گيرند و در محضر كساني كه زبان فهم اهل دعا و سير سلوك  اند  و راه يافته  و راهنمايند درس  خوانده شود . در نظر اين كمترين اول مفتاح الفلاح  شيخ بهايي  و پس از...

آیت الله بهجت: صحيفه سجاديه تبلور اعلاي …

آیت الله بهجت: صحيفه سجاديه تبلور اعلاي تعاليم اسلام است

  اگر به ما بگويند امام عصر (عج) در مسجد صفائيه صحبت مي كنند و ما به جاي آنكه خدمت ايشان برسيم و از بيانات  حضرتش استفاده كنيم بنشينيم كتاب هاي ديگري را مطالعه كنيم چقدر زشت است؛ همچنين اگر ما به جاي آنكه سخنان و معارف اهل بيت رافرابگيريم به كارهاي غير ضروري ديگر بپردازيم همان قدر زشت مي باشد.   ...

صحیفه سجادیه را با تبلیغات موثر به دنیا …

خبرگزاری شبستان:حجت‌الاسلام‌والمسلمین شهرستانی با اشاره به لزوم انتشار صحیفه سجادیه در دنیا، گفت: در گذشته شعرا و خطبایی بودند که کلمات ائمه اطهار(ع) به ویژه صحیفه سجادیه را به مردم عرضه می‌کردند، اما امروز تبلیغات موثری در معرفی صحیفه سجادیه نداریم. به گزارش خبرگزاری شبستان از قم، ...

نیازهای بشر امروز محورهای مورد بحث کنگره…

خبرگزاری شبستان: آیت الله فاضل لنکرانی با بیان این که امامت بزرگترین و محوری‌ترین سرمایه برای بشریت است، گفت: محورهایی که بشر امروز به آن نیاز دارد، باید مورد بحث کنگره بین المللی امام سجاد (ع) باشد. به گزارش خبرگزاری شبستان از قم، آیت الله شیخ جواد فاضل لنکرانی، رئیس موسسه فقهی ائم...

توصیه رهبر انقلاب در خصوص انس با صحیفه س…

توصیه رهبر انقلاب در خصوص انس با صحیفه سجادیه در ایام اعتکاف

اين اعتكافى كه جوانها انجام ميدهند، در واقع دارند با خدا خلوت ميكنند. اعتكاف بيشتر يك كار فردى است؛ ايجاد يك ارتباط با خداست. جورى نشود كه برنامه ‏هاى جمعى اين مراكز اعتكاف، حال خلوت و حال ارتباط فردى و قلبى با خدا را در افراد ضعيف بكند يا بگيرد. مجال بدهند؛ وقت بگذارند؛ بگذارند اين جوانها قرآن بخوا...

ویلیام چیتیک: پس از انتشار ترجمه انگليسي…

ویلیام چیتیک: پس از انتشار ترجمه انگليسي صحيفه سجاديه بسياري از مسيحيان از من  تشكر كردند

 قائل است كه تمدن  اسلامي دو جنبه  دارد. جنبه  بيروني و جنبه دروني  بيشتر افرادي كه با دين اسلام   مواجه شده اند  جنبه بيروني كه فارغ از جهات  عشق و حرارت  است  را ملاحظه  كرده اند اما اگر به رويه ديگر اين تمدن كه مملو از عشق و محبت  است توجه نماييم تصور ديگري از اين تمدن در ميابند وي  در اين رابط...

دیدگاه دکتر سيد جعفر شهيدي در ارتباط با …

دیدگاه دکتر سيد جعفر شهيدي در ارتباط با صحیفه سجادیه

رساله اي كه بدين نام خوانده مي شود ، يكي از چند أثر منسوب به امام سجاد علي بن الحسين7است . تا آنجاكه اين بنده تتبع كرده است قديم ترين مأخذها كه نام اين رساله درآن آمده بشرح زير است : 1-تحف العقول ، از حسن بن علي بن حسين بن شعبه حَرّاني متوفي بسال 381 هـ.ق. 2-خصال ، از ابوجعفر محمد بن علي بن حسين ب...

صحیفه سجادیه از منظر علامه سید محسن امین

صحیفه سجادیه از منظر علامه سید محسن امین

بلاغت و فصاحت بي مانند آن و مضامين رفيع اين كتاب و معارف مندرج در اين كتاب از گونه هاي تذلل در درگاه حق و ثناي باري تعالي و شيوه هاي شگفت انگيز در طلب عفو و كرم حضرت حق و توسل به درگاه حضرت حق قويترين گواه بر صحت انتساب اين كتاب است و نشانگر آنست كه مرواريدي از دريا و گوهري از آن همان معدن و م...

علامه تهرانی: دعا هاي صحيفه از دلي پر سو…

علامه تهرانی: دعا هاي صحيفه از دلي پر سوز و گداخته و عاشقي مجذوب و مدهوش برون خاسته است

باري قرائت و تلاوت و ممارست و مزاولت  بر ادعيه كامله صحيفه سجاديه  در ميان علماء اعلام و سابقين  كه علم  را با عمل و تخشع و ابتهال  و تجنب  از هواي نفس  اماره  تؤام نموده بودند، امري معلوم و معروف بوده است ، و در ميان حكماء و فلاسفه  ذوي مقدار  و عرفا ،  عاليمقام  اسلام  امري ضروري  و لازم  به شمار ...

علامه باقر شریف قریشی: بهترين سرمايه به …

علامه باقر شریف قریشی: بهترين سرمايه به جا مانده از امام سجاد (ع) دعا های گرانقدر آن حضرت است

شايد بهترين سرمايه به جا مانده از امام سجاد (ع)بلكه مهم تر و موثرتر از همه در رشد فكري جامعه اسلامي دعاهاي گرانقدري باشد كه به صحيفه سجاديه معروف است ....  به راستي كه اين كتاب علاوه بر ذخاير انديشه بشري ،سرمايه اي است بي پايان و هرگز نمي توان براي آن بهايي قاءل شد و مشتمل است بر انواع مساءل آموزش ع...

آخرین مطالب

/ enable showing errors in PHP ini_set('display_errors','Off');